آثار باقيه را علامه ابوريحان بيروني ـ دانشمند نابغه شهير ايران ـ استادالرئيس در علوم رياضي و نجوم و طبيعيات و جغرافيا…، هم به‌عنوان دانشمندي تاريخدان و پژوهشگر گاهشناسي‌ ها، اخبار و اطلاعات فراواني از «قرن ‌هاي گذشته» خصوصاً به لحاظ جوانب اجتماعي و فرهنگي «ملل قديمه» فراهم كرده است، كه در عين حال تصويري دقيق هم از عصر مؤلف به دست مي‌دهد؛ چنان ‌كه خلاصهٔ تقويم‌ هاي مختلف نجومي يا ملي اقوام است، كه توصيفات كامل از همه گاه شماري‌ها و اعياد معمول ملل و اديان فرامي‌ نمايد.
بيروني نخستين تحرير اين كتاب را به سال 391 هجري قمري هنگامي كه در گرگان و در خدمت اميرشمس المعالي قابوس بن وشمگير زياري (388 – 403 هجري قمري) بسر مي برده، به نام او نوشته است؛ سپس تحريري ديگر از آن «تا حدود سال 427 ه.ق» با اضافاتي پرداخته است.
كتاب مشتمل بر يك مقدمه و بيست و يك فصل (در چاپ جديد 22 فصل) به ترتيب: در ماهيت شب و روز و آغاز آنها، در ماهيت سالها كه از تركيب روزها و ماهها حاصل گردد در چگونگي مبدأهاي تاريخي و تقويمي، در اختلاف عقايد ملل راجع به ذوالقرنين، در چگونگي ماه هاي مبادي تاريخ، در چگونگي تاريخشناسي ها و ازمنه سلاله هاي شاهان، ادوار سالها و مبادي آنها، شهور و سنوات يهوديان، مبادي پيامبر نمايان و جماعات منسوب به آنها، در اعياد و شهور ايرانيان و سغديان و خوارزميان، در اصلاح تقويم خوارزميان، در ايام تقويم يوناني كه با ملل ديگر مشترك است، در اعياد و ايام روزه داري در ماه هاي يهود، در اعياد و ايام تقويم سرياني مربوط به مسيحيان ملكايي، در اعياد و ايام روزه مشابه و منطبق با آن مسيحيان، در اعياد مسيحيان نسطوري و ايام فطر آنها، در اعياد مجوسان قديم و روزه و فطر صائبان، در اعياد عرب، در اعياد مسلمانان و آخر سر مباحث راجع به منازل قمر (طلوع و غروب آنها) و تصاوير جسم نما و جز اينهاست.