در این کتاب کوشیده‌ام تا با تکیه بر بررسی انتقادی اسناد، مدارک، منابع و متون اصلی تاریخی و دیدگاه‌های متعدد، متفاوت و متعارض مورخان و پژوهشگران تاریخ مشروطیت ایران، با پاسخ به برخی از پرسش‌ها و طرح برخی پرسش‌ها و پاسخ‌های اساسی و جدید، دریچه‌ای بر شناخت ماهیت و مبانی فکری و نقش سیاسی روشنفکران ایران در عصر مشروطیت بگشایم. این کتاب تلاشی است برای یافتن پاسخ‌های نو، مستند، مستدل و روشنگرانه به پرسش‌هایی چون: ریشه‌ها، زمینه‌ها، علل و عوامل اصلی پیدایش روشنفکران ایران در عصر قاجاریه و مشروطیت چه بوده است؟ آنان درباره‌ی سنت، تجدد، اصلاحات، ترقی، غرب، دین، روحانیان، دموکراسی، آزادی، حکومت، جامعه‌ی مدنی و حقوق شهروندی چگونه می‌اندیشیده‌اند؟ علل و عوامل پیش‌برنده و موانع بازدارنده و نتایج و پی‌آمدهای افکار و نقش روشنفکران عصر مشروطیت ایران، با همه‌ی توانایی‌ها و ضعف‌ها و دستاوردها و ناکامی‌های آنان، در تاریخ، فرهنگ و جامعه‌ی ایران چه بوده است؟